Verdwenen steenhuizen vertellen eeuwenoude verhalen over Groningen
Bijna 150 steenhuizen zijn in de loop der eeuwen uit het Groningse landschap verdwenen. Toch zijn de sporen van deze eeuwenoude versterkte woonhuizen op verschillende plaatsen nog terug te vinden. Bouwe Luursema uit Uithuizen vertelde hierover tijdens een lezing op dinsdagavond 20 oktober in Het Anker in Uithuizermeeden.
Op uitnodiging van de Protestantse gemeenten van Warffum, Uithuizen, Uithuizermeeden en Roodeschool (WUUR) verzorgde Luursema een presentatie over de steenhuizen en weemen in onze provincie. Met behulp van uitgebreid beeldmateriaal nam hij de aanwezigen mee terug in de tijd, soms wel acht eeuwen geleden.
Bijzondere aandacht was er voor de verdwenen steenhuizen Takuma en Albayda, die zich bevonden in de omgeving van respectievelijk Uithuizermeeden en Uithuizen. In 2007 liet de voormalige gemeente Eemsmond archeologisch onderzoek uitvoeren naar de resten van deze historische gebouwen. Luursema begeleidde dit onderzoek destijds namens de gemeente en kon de bezoekers uit eigen ervaring vertellen over de bevindingen.
Sporen van een rijk verleden
Steenhuizen waren versterkte woonhuizen die in de middeleeuwen een belangrijke rol speelden. Hoewel veel van deze gebouwen in de loop der tijd zijn afgebroken, zijn er nog sporen van terug te vinden in bestaande historische gebouwen en borgterreinen.
Voorbeelden daarvan zijn de Menkemaborg in Uithuizen, Verhildersum in Leens, de Fraeylemaborg in Slochteren en voormalige borgen in onder meer Pieterburen, Rasquert en Lellens. Ook het Steinhaus in het Duitse Bunderhee, net over de grens in Oost-Friesland, geeft een beeld van deze bijzondere bouwgeschiedenis.
Naast de steenhuizen kwamen ook de zogenoemde weemen aan bod. Dit waren pastorieën die eveneens een historische betekenis hebben. In Groningen zijn nog diverse voorbeelden bekend, onder meer in Usquert en Warffum.
Geschiedenis dichtbij huis
De lezing liet zien hoeveel geschiedenis er verborgen ligt onder de grond en in het landschap van Noord-Groningen. Wat tegenwoordig soms niet meer dan een naam of een archeologische vindplaats is, vertelt een verhaal over de manier waarop mensen eeuwen geleden woonden en leefden.
Dankzij het archeologisch onderzoek en de toelichting kregen de aanwezigen een bijzonder inkijkje in dit grotendeels verdwenen erfgoed. Een geschiedenis die zich voor een belangrijk deel gewoon in onze eigen omgeving heeft afgespeeld.