De sfeer van het kerkgebouw is zeker niet onbelangrijk, al zijn er die zeggen dat er ‘toch overal gepreekt kan worden’. Dat kan zo zijn. Geen plek is ‘uitgesloten’ van de werking van het Woord van God door de Heilige Geest. Raar wordt het als we deze overtuiging omkeren en tot dogma verheffen. Dat de plaats waar een gemeenschap viert ‘er niet toe doet’. Aandacht, ruimte en ‘opening’ voor het Woord heeft baat bij de sfeer van de plaats van de viering. En dat in meer dan enkel ‘esthetische’ zin! Maar nog los van deze inhoudelijke overwegingen wat betreft de plaats van de viering geldt: er kan in ieder geval niét overal worden gezongen. Slechte akoestiek is niet goed voor de samenzang en daarom ook niet voor de gemeenschapszin. Wij kunnen dan onmogelijk meer op het juiste ogenblik de stemvoering van onze buurman of buurvrouw overnemen. Efeziërs 5 : 19-21 vermeldt: ’ …… elkaar toesprekend met psalmen, hymnen en geestelijke gezangen …… u aan elkander onderschikkend …’ (Naardense Bijbel). Dit geldt voor de gemeente als ook voor een koor.

Voor het verstaanbaar maken van spraak ligt het weer anders. Kerkgebouwen worden, naast kerkdiensten, steeds vaker gebruikt voor andere bijeenkomsten. Het gesproken woord heeft dan een centrale functie. Voor een optimale spraakverstaanbaarheid dienen hoge eisen gesteld te worden aan de geluidsinstallatie. Omdat iedere ruimte unieke akoestische omstandigheden heeft, is er geen standaardoplossing. De indeling en de afmetingen van de kerkzaal, de gebruikte materialen (hard of zacht) maar ook de bezettingsgraad (hoe meer bezoekers hoe meer demping) beinvloeden de akoestiek. Hier valt nog veel meer over te zeggen zoals het gebruik van goede spraakmicrofoons, de ringleiding voor slechthorenden maar natuurlijk ook de manier waarop gesproken wordt. Als het geluid niet goed is, blijven de mensen thuis!
De kerkbouwgeschiedenis en de daarmee verbonden iconografie(1) mogen niet overgeslagen worden. Om maar iets te noemen: hoe wordt de doop bediend en de tafelgemeenschap gevierd? Er dient voldoende ruimte te zijn die gepaste gestalte geeft. Doop en tafelgemeenschap kunnen pas zo werkelijk worden beleefd. Een aantal concrete voorbeelden, van waar verder aan gedacht kan worden, zijn:

• 1- is de doopvont verplaatsbaar en zodanig opgesteld dat de mensen in een grote kring rond dopeling en vont kunnen staan?
• 2- de zichtbaar­heid en de vorm van de avondmaalsviering spelen een belangrijke rol. Het is van belang dat de predikant zichtbaar is achter de .tafel. Ook als de gemeente het avondmaal lopend wil vieren of staande in een kring.
• 3- welke plaats nemen bloemen en paaskaars in?
• 4- waar is de plek van de kansel en de lezenaar ( voor de lectoren)?
• 5-maar ook: hoe en waar valt het licht door de ramen?

 (1) beeldbeschrijving, leer van de betekenis der voorstellingen van personen en voorwerpen op prenten, schilderijen enz.

Het orgel dient om een breed repertoire van muziekklanken te brengen als een onmisbare bijdrage van de eredienst. Dat geldt ook voor andere muziekinstrumenten die gebruikt kunnen worden. Het is gewenst dat de organist direct oog- en oorcontact heeft met de voorganger of de koor dirigent. De plaats van het orgel, bij voorkeur een pijporgel, moet zodanig zijn dat de klankuitstraling naar de gemeente het beste tot zijn recht komt; echter niet op of direct naast het liturgisch centrum. Zo voegen orgel en koor zich in de gemeente.

Of het nu een historisch en monumentaal kerkgebouw betreft of een nieuw multifunctionele kerkruimte, een goed functionerende liturgische ruimte creëren is een kunst. Liturgisch vormgeven betekent dat er ontworpen wordt vanuit de liturgie en het effect daarvan op de kerkgangers.

Toch moeten we bewust blijven van onze grenzen. We kunnen niet alles vatten, laat staan onder woorden brengen, van wat ons beinvloedt.

Uit straten ronkend en rumoerig
heb ik een weg, een plek gezocht;
ik vond, het hart beklemd en roerig,
een huis gebouwd uit ademtocht.

Uit woordenvloed ben ik gekomen,
genaderd tot de bron van rust;
niet om er zo maar weg te dromen,
maar stil te zijn naar hartelust.

Hier klinkt de taal niet angstaanjagend
en daal ik tot mijn wezen in,
in stilte die bevrijdt, ontwapent:
een stem die spreekt van dieper zin.

Het veilig masker mag doormidden,
ik toon mezelf een waar gezicht;
terwijl – geopend – handen bidden:
ontvangend, weerloos, vederlicht.

Ik voel me als herdacht, herboren –
het eelt, de ziel opnieuw doorbloed;
ik ga, weer mens als ooit te voren,
de wereld anders tegemoet.
(tekst: Eppie Dam)